- Πώς ένα λευκό χαρτί αποκαλύπτει μια πλαστογραφία; Πώς ανακτώνται δεδομένα από ένα καμένο κινητό τηλέφωνο; Και πώς ένα αποτύπωμα ή μια μοναχική τρίχα μπορούν να «ξεκλειδώσουν» μια υπόθεση που παραμένει ανεξιχνίαστη για χρόνια; Οι απαντήσεις βρίσκονται πλέον σε έναν μοναδικό εκθεσιακό χώρο — τον νέο διαδραστικό χώρο της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών (ΔΕΕ), που φέρνει για πρώτη φορά το κοινό πρόσωπο με πρόσωπο με την επιστήμη που βρίσκεται πίσω από την αναζήτηση της αλήθειας.
- Στις εγκαταστάσεις της ΔΕΕ δημιουργήθηκε ένας σύγχρονος εκθεσιακός χώρος αφιερωμένος στην ιστορία, την εξέλιξη και τη συμβολή των εφαρμοσμένων εγκληματολογικών επιστημών (Forensics) στη διαλεύκανση σοβαρών υποθέσεων και στην προστασία της κοινωνίας.
- Αυθεντικά πειστήρια, ιστορικά τεκμήρια, εξειδικευμένος εργαστηριακός εξοπλισμός και εκθέματα που αποτυπώνουν τη διαχρονική πορεία της εγκληματολογικής έρευνας στην Ελλάδα συναποτελούν έναν χώρο που δεν μοιάζει με κανένα κλασικό μουσείο.
Πώς ένα λευκό χαρτί αποκαλύπτει μια πλαστογραφία; Πώς ανακτώνται δεδομένα από ένα καμένο κινητό τηλέφωνο; Και πώς ένα αποτύπωμα ή μια μοναχική τρίχα μπορούν να «ξεκλειδώσουν» μια υπόθεση που παραμένει ανεξιχνίαστη για χρόνια;
Οι απαντήσεις βρίσκονται πλέον σε έναν μοναδικό εκθεσιακό χώρο — τον νέο διαδραστικό χώρο της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών (ΔΕΕ), που φέρνει για πρώτη φορά το κοινό πρόσωπο με πρόσωπο με την επιστήμη που βρίσκεται πίσω από την αναζήτηση της αλήθειας.
Στις εγκαταστάσεις της ΔΕΕ δημιουργήθηκε ένας σύγχρονος εκθεσιακός χώρος αφιερωμένος στην ιστορία, την εξέλιξη και τη συμβολή των εφαρμοσμένων εγκληματολογικών επιστημών (Forensics) στη διαλεύκανση σοβαρών υποθέσεων και στην προστασία της κοινωνίας. Αυθεντικά πειστήρια, ιστορικά τεκμήρια, εξειδικευμένος εργαστηριακός εξοπλισμός και εκθέματα που αποτυπώνουν τη διαχρονική πορεία της εγκληματολογικής έρευνας στην Ελλάδα συναποτελούν έναν χώρο που δεν μοιάζει με κανένα κλασικό μουσείο.
Όπως εξήγησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η ταξίαρχος Βασιλική Αθανασοπούλου, βοηθός του Διευθυντή της ΔΕΕ, υποστράτηγου Σπύρου Λάσκου, η ιδέα γεννήθηκε από το διαρκώς αυξανόμενο ενδιαφέρον σχολείων, πανεπιστημίων και εκπαιδευτικών φορέων να γνωρίσουν από κοντά το έργο της Υπηρεσίας. Μέχρι σήμερα οι επισκέπτες ξεναγούνταν κατευθείαν στα εργαστήρια — κάτι που δημιουργούσε πρακτικές δυσκολίες σε μια πιστοποιημένη και διαπιστευμένη δομή που διαχειρίζεται καθημερινά ευαίσθητα πειστήρια και σοβαρές υποθέσεις.
«Το κτίριο είχε εξαρχής πρόβλεψη για μουσείο. Εμείς όμως ξεφύγαμε από τον όρο “μουσείο” και δημιουργήσαμε έναν πρότυπο διαδραστικό εκθεσιακό χώρο. Δεν θέλαμε απλώς να εκθέσουμε αντικείμενα. Θέλαμε να δώσουμε αφορμές για συζήτηση, προβληματισμό και γνώση», τονίζει η ταξίαρχος.
Μέσα στη σκηνή του εγκλήματος
Ο επισκέπτης βρίσκεται αμέσως μπροστά σε μια προσομοιωμένη σκηνή εγκλήματος, σχεδιασμένη να αναπαριστά το χάος και την ένταση που επικρατεί σε πραγματικές υποθέσεις. «Οι περισσότεροι φαντάζονται μια σκηνή εγκλήματος τακτοποιημένη. Στην πραγματικότητα είναι το ακριβώς αντίθετο. Υπάρχει χάος. Και μέσα σε αυτό το χάος καλούμαστε να βρούμε την αλήθεια», εξηγεί χαρακτηριστικά.
Μέσα από ειδικό οπτικοακουστικό υλικό παρουσιάζεται βήμα προς βήμα η διαδικασία: απομόνωση του χώρου, φωτογράφιση, σήμανση ευρημάτων, συλλογή πειστηρίων. Όπως τονίζεται, τα πειστήρια «δεν έρχονται μόνα τους» στα εργαστήρια — αποτελούν το τελικό στάδιο μιας εξαιρετικά απαιτητικής διαδικασίας που ξεκινά στον τόπο του εγκλήματος.
Οι επισκέπτες μπορούν να γνωρίσουν από κοντά τον κόσμο της δακτυλοσκόπησης, της βαλλιστικής, των ψηφιακών πειστηρίων, της εγκληματολογικής φωτογράφησης, της δικαστικής γραφολογίας, της χημείας και της ανάλυσης DNA. Ιδιαίτερη θέση έχει το βαλιτσάκι του εξερευνητή σκηνής εγκλήματος με τον βασικό εξοπλισμό αυτοψίας. Και σε αντίθεση με τα παραδοσιακά μουσεία, μεγάλο μέρος των εκθεμάτων μπορεί να αγγιχτεί. «Δεν θέλαμε όλα να βρίσκονται πίσω από γυάλινες προθήκες. Θέλαμε ο κόσμος να μπορεί να πλησιάσει, να παρατηρήσει, να αγγίξει και να καταλάβει καλύτερα τι ακριβώς κάνουμε», λέει η ταξίαρχος.
Στις προθήκες ξεχωρίζουν παλαιά δελτία δακτυλοσκόπησης, ιστορικά αρχεία, φωτογραφικές μηχανές διαφορετικών εποχών, αλλά και τεκμήρια από υποθέσεις που σημάδεψαν την ελληνική εγκληματολογική ιστορία — ανάμεσά τους στοιχεία από την υπόθεση του «Δράκου του Σέιχ Σου». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί η ιστορία των πρώτων serial killers που δρούσαν στην Ελλάδα: οι Γερμανοί Χέρμαν Ντουφτ και Χανς Μπασενάουερ, οι οποίοι ήρθαν στη χώρα την άνοιξη του 1969, διέπραξαν 5 ληστείες και 6 δολοφονίες με θύματα οδηγούς ταξί και διερχόμενους πολίτες, και εκτελέστηκαν τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς.
Καμένα κινητά, DNA και η αλήθεια μετά από δεκαετίες
Ένα από τα μεγαλύτερα άλματα των τελευταίων δεκαετιών είναι η ψηφιοποίηση: σχεδόν το σύνολο του εγκληματολογικού αρχείου της χώρας έχει πλέον ψηφιοποιηθεί, επιτρέποντας ταχύτερη αναζήτηση και διασύνδεση με ευρωπαϊκά συστήματα ανταλλαγής δεδομένων. Στον χώρο των ψηφιακών πειστηρίων, οι επισκέπτες βλέπουν πώς ειδικοί ανακτούν κρίσιμες πληροφορίες από συσκευές που φαίνονται καταστραμμένες. «Μας έχουν φέρει κινητά τηλέφωνα καμένα, πυροβολημένα ή σοβαρά κατεστραμμένα και έχουμε καταφέρει να ανακτήσουμε δεδομένα. Δεν θεωρούμε ποτέ ότι κάτι είναι χαμένο πριν το εξετάσουμε», τονίζει η ταξίαρχος Αθανασοπούλου.
Ιδιαίτερη θέση στον εκθεσιακό χώρο κατέχει η επιστήμη του DNA — ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της σύγχρονης εγκληματολογίας. Δείγματα μπορούν να αντληθούν από μια τρίχα, μια γόπα τσιγάρου, μια τσίχλα ή οποιοδήποτε βιολογικό ίχνος. Όμως η αξία του δεν περιορίζεται στην ενοχοποίηση: «Δεν είμαστε εδώ μόνο για να ενοχοποιούμε. Είμαστε εδώ και για να αθωώνουμε ανθρώπους», τονίζουν οι ειδικοί, υπογραμμίζοντας ότι η εγκληματολογική επιστήμη λειτουργεί πρωτίστως ως εργαλείο απονομής δικαιοσύνης.
Αποτυπώματα και γενετικά προφίλ που καταχωρίζονται στις βάσεις δεδομένων μπορούν να δώσουν απαντήσεις ακόμη και μετά από δεκαετίες. «Υπάρχουν ανοιχτές υποθέσεις που περιμένουν ένα αποτύπωμα ή ένα DNA για να λυθούν. Μπορεί μια νέα καταχώριση σε ευρωπαϊκή βάση να δώσει απάντηση ακόμη και μετά από δεκαετίες», αναφέρεται χαρακτηριστικά. Παράλληλα, ειδική θεματική ενότητα φωτίζει τη συμμετοχή της ΔΕΕ στην αναγνώριση θυμάτων μαζικών καταστροφών — μια λιγότερο γνωστή, αλλά εξαιρετικά σημαντική διάσταση του έργου της.
Κάθε έκθεμα συνοδεύεται από QR code που οδηγεί σε ψηφιακές σελίδες με αναλυτικές πληροφορίες και οπτικοακουστικό υλικό. «Κανένα έκθεμα δεν μιλάει από μόνο του. Χρειάζεται να το ντύσεις με την ιστορία του για να αποκτήσει νόημα», ήταν μία από τις χαρακτηριστικές επισημάνσεις κατά την παρουσίαση.
Για το μέλλον, Τεχνητή Νοημοσύνη και κυβερνοέγκλημα δημιουργούν νέες προκλήσεις. Η ΔΕΕ επενδύει στην εκπαίδευση εξειδικευμένου προσωπικού, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη ενίσχυση με νέους επιστήμονες κυρίως στους τομείς της πληροφορικής και των βιοχημικών αναλύσεων.
Το μεγαλύτερο μήνυμα του νέου χώρου, ωστόσο, δεν αφορά μόνο στην τεχνολογία. Αφορά στη διαρκή προσπάθεια αναζήτησης της αλήθειας — γιατί πίσω από κάθε αποτύπωμα, κάθε ίχνος DNA και κάθε ψηφιακό δεδομένο μπορεί να κρύβεται το κομμάτι του παζλ που θα οδηγήσει στην εξιχνίαση μιας υπόθεσης και, τελικά, στην απονομή δικαιοσύνης.
