- Το διαχρονικό πρόβλημα του υπερπληθυσμού στις ελληνικές φυλακές αφήνει για ακόμη μία φορά τη χώρα εκτεθειμένη, μετά τις δύο καταδικαστικές αποφάσεις που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στις 27 Αυγούστου 2026, για δύο διαφορετικά σωφρονιστικά καταστήματα.
- Με τις αποφάσεις στις υποθέσεις Akin and Others v.
- Greece και Antonopoulos and Others v.
Το διαχρονικό πρόβλημα του υπερπληθυσμού στις ελληνικές φυλακές αφήνει για ακόμη μία φορά τη χώρα εκτεθειμένη, μετά τις δύο καταδικαστικές αποφάσεις που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στις 27 Αυγούστου 2026, για δύο διαφορετικά σωφρονιστικά καταστήματα.
Με τις αποφάσεις στις υποθέσεις Akin and Others v. Greece και Antonopoulos and Others v. Greece, η Ελλάδα καταδικάστηκε για παραβίαση του άρθρου 3 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, λόγω των συνθηκών κράτησης στις φυλακές Πατρών και στις Φυλακές Ανηλίκων Αυλώνα. Κοινό σημείο και στις δύο υποθέσεις ήταν ο περιορισμένος προσωπικός χώρος των κρατουμένων, ο οποίος υπολειπόταν του κρίσιμου ορίου των 3 τ.μ. ανά έγκλειστο.
Το Δικαστήριο επανέλαβε ότι η σοβαρή έλλειψη προσωπικού χώρου μέσα στο κελί συνιστά ιδιαίτερα βαρύ παράγοντα κατά την εξέταση του κατά πόσον οι συνθήκες κράτησης μπορούν να χαρακτηριστούν εξευτελιστικές, σύμφωνα με το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ, ενώ έκρινε ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν προσκόμισε επαρκή στοιχεία για να ανατρέψει τους ισχυρισμούς όσων προσέφυγαν. Ιδιαίτερη βαρύτητα προσδίδει στις δύο αποφάσεις το γεγονός ότι εκδόθηκαν την ίδια ημέρα, με κοινή βασική διαπίστωση ότι το πρόβλημα του υπερπληθυσμού δεν έχει περιστασιακό χαρακτήρα. Στους προσφεύγοντες που δικαιώθηκαν επιδικάστηκαν χρηματικά ποσά για ηθική βλάβη, ενώ σε κάθε ομάδα προσφευγόντων επιδικάστηκε επιπλέον ποσό 1.000 ευρώ από κοινού για δικαστικά έξοδα και δαπάνες. Οι δύο αποφάσεις προστίθενται πλέον σε μια ήδη εκτεταμένη νομολογία του Στρασβούργου γύρω από το ζήτημα του υπερπληθυσμού στις ελληνικές φυλακές.
Φυλακές Πατρών: Λιγότερο από 3 τ.μ. ανά κρατούμενο
Στην υπόθεση Akin and Others v. Greece, οι προσφεύγοντες κατήγγειλαν τις συνθήκες κράτησής τους στις φυλακές Πατρών εν μέσω υπερπληθυσμού. Η ελληνική κυβέρνηση ισχυρίστηκε ότι οι κοιτώνες είχαν επιφάνεια 28,6 τ.μ., χωρίς όμως να προσκομίσει πρωτογενή αποδεικτικά στοιχεία, όπως κατόψεις ή οικοδομικά έγγραφα. Το ΕΔΔΑ δέχθηκε τελικά την εκδοχή των προσφευγόντων, σύμφωνα με την οποία η πραγματική επιφάνεια ήταν 22,5 τ.μ., εκτίμηση που ενισχυόταν και από έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων. Με οκτώ εγκλείστους στους συγκεκριμένους κοιτώνες, ο προσωπικός χώρος περιοριζόταν στα 2,81 τ.μ. ανά κρατούμενο, ενώ σε άλλα κελιά με τρεις εγκλείστους ο διαθέσιμος χώρος έφτανε τα 2,87 τ.μ. Το Δικαστήριο έλαβε επίσης υπόψη προηγούμενες αποφάσεις για τον υπερπληθυσμό στις φυλακές Πατρών, καθώς και επίσημα στατιστικά στοιχεία του υπουργείου Δικαιοσύνης που έδειχναν ότι το πρόβλημα συνεχιζόταν κατά την περίοδο 2017-2022.
Φυλακές Ανηλίκων Αυλώνα: Παρόμοια εικόνα
Ανάλογη ήταν η κρίση του ΕΔΔΑ και στην υπόθεση Antonopoulos and Others v. Greece. Οι προσφεύγοντες από τις Φυλακές Ανηλίκων Αυλώνα υποστήριξαν ότι κρατούνταν σε κελιά μικρότερα των 10 τ.μ. μαζί με τουλάχιστον τρεις ακόμη κρατούμενους, με αποτέλεσμα ο προσωπικός τους χώρος να μην ξεπερνά τα 3 τ.μ. Η ελληνική κυβέρνηση αντέτεινε ότι τα κελιά είχαν επιφάνεια μεταξύ 10 και 11,65 τ.μ. και ότι η επίσημη χωρητικότητα του καταστήματος είχε ξεπεραστεί μόνο περιστασιακά και σε μικρό βαθμό, χωρίς όμως να προσκομίσει συγκεκριμένα στοιχεία για τον αριθμό των κρατουμένων ανά κελί. Ελλείψει τέτοιων στοιχείων, το ΕΔΔΑ έκρινε ότι δεν ανατρέπεται ο ισχυρισμός περί λιγότερου από 3 τ.μ. προσωπικού χώρου ανά κρατούμενο.
Το Δικαστήριο έκρινε πως η έλλειψη προσωπικού χώρου δεν μπορούσε να θεωρηθεί ούτε σύντομη ούτε περιστασιακή ή αμελητέα, καθώς από τους ίδιους τους επίσημους πίνακες που προσκόμισε η κυβέρνηση προέκυπτε ότι σε τέσσερις από τις εννέα καταμετρήσεις ο πληθυσμός της φυλακής είχε υπερβεί την προβλεπόμενη χωρητικότητά της. Στις δύο υποθέσεις τέθηκαν επιπλέον και πρόσθετα ζητήματα, καθώς ορισμένοι προσφεύγοντες παραπονέθηκαν ότι κατά την προφυλάκισή τους κρατούνταν μαζί με ήδη καταδικασμένους, ενώ στην υπόθεση του Αυλώνα προβλήθηκε και ο ισχυρισμός ότι οι κρατούμενοι ήταν υποχρεωμένοι να καλύπτουν με δικά τους χρήματα βασικές προσωπικές τους ανάγκες.
